درباره ما ◀ تاریخچه

خراسان در طول تاريخ هميشه يكي از فعال‌ترين مناطق ‌لرزه‌خيز كشور بوده است. ‌لرزه‌خيزي در ناحيه اي فعال مثل خراسان يك فرآيند بلند مدت بوده و اين فرآيند همچـنان در آينـده تداوم خواهــد داشت. پيامـدهـاي پديده ‌لرزه‌خيزي تنها به ضايعات انساني ختم نمي‌شود، بلكه آثار آن بر ساختمانهاي مسكوني و صنعتي و نيز اقتصاد جامعه لطمه‌هاي جبران ناپذيري وارد مي‌آورد.

زمينلرزه‌هاي تاريخي همراه با بزرگي و تعداد تلفات گزارش شده
محل تاريخ (ميلادي) بزرگی تلفات انساني
نيشابور 1208 > 7 10000
نيشابور 1270 1/7 10000
نيشابور 1389 3/7 -
نيشابور 1405 4/7 30000
مشهد 1673 6/6 5600
گناباد 1678 5/6 -
قوچان 1871 2/7 -
قوچان 1872 ؟ -
قوچان 1893 1/7 10000
قوچان 1895 8/6 1000
كاشمر 1903 4/6 -


كشورهاي لرزه‌خيز و داراي تكنولوژي پيشرفته، با بهره گيري از دانش زمان و برخورد علمي با اين مسئله موفق شده‌اند تا با پيشگيري‌هاي ضروري، تلفات انساني و ويراني‌هاي ناشي از زمينلرزه را به گونه‌اي چشم‌گير كاهش دهند كه به هيچ وجه با تلفات ناشي از اين پديده در كشورهاي لرزه‌خيز و فاقد دانش و تكنولوژي پيشرفته قابل مقايسه نيست. از اين‌رو آنچه كه ما بايد انجام دهيم، انتخاب همان روش‌هاي علمي است كه آنها به كار گرفته‌اند، يعني برپا كردن شبكه‌هاي لرزه‌نگاري و شتاب‌نگاري در پهنه‌هاي لرزه‌خيز، و ثبت و جمع‌آوري اطلاعات با كيفيت قابل قبول از سرشت زمينلرزه‌ها و حركات قوي زمين و انجام پژوهشهاي بنيادي بر روي آنها. افزون بر انجام پژوهشهاي بنيادي ذكر شده، وجود يك شبكه تله‌متري در خراسان اين امكان را مي‌دهد كه مكان و بزرگي زمينلرزه را تعيين كرده و در صورت بروز زمينلرزه‌هاي بزرگ اين اطلاعات مي‌تواند نقش اساسي را در امــداد رساني به هنــگام و نجــات جان انسانهاي در زير آوار مانده داشته باشد.

براي دستيابي به اين اهداف، پس از زلزله سال 1347 در منطقه طبس، شبكه لرزه‌نگاري دانشگاه فردوسي مشهد با نصب اولين دستگاه لرزه‌نگار كوتاه دوره در فروردين 1350 و در شهر كاخك آغاز به كار كرد. در سال 1374 طرحي با همكاري استانداري خراسان وقت و با تصويب كميته كاهش بلاياي طبيعي استان، كميته فرعي زلزله و لغزش لايه‌هاي زمين و دانشگاه فردوسي مشهد، به مرحلة اجرا در آمده است. اين طرح از سه مرحله اجرايي تشكيل شده است: در مرحله اول، برپا كردن 10 پايگاه لرزه‌نگاري باند پهن، پيش‌بيني و به اجرا در آمد. در مرحله دوم، اين تعداد به حدود 20 پايگاه افزايش خواهد يافت. مرحله سوم اين طرح، تدارك يك شبكه متشكل از لرزه‌نگارهاي قابل حمل براي ايجاد پايگاههاي موقت است. با به كارگيري لرزه‌نگارهاي قابل حمل مي‌توان خدمات كارشناسي و تحقيقاتي قابل ملاحظه‌اي را در زمينه پروژه‌هاي كلان و زيربنايي عمراني و اقتصادي نظير مطالعه محل احداث سدها، نيروگاهها و غيره ارائه داد. مركز تحقيقات زمينلرزه شناسي دانشگاه فردوسي مشهد كه حاصل اين طرح است از سال 1378 فعاليت خود را به طور جدي آغاز نمود و در حال حاضر با 10 پايگاه لرزه‌نگاري باند پهن در ناحيه خراسان زلزله‌هاي كوچك و بزرگ منطقه را ثبت مي‌نمايد و پس از تجزيه و تحليل اوليه آنها را براي مطالعات تحقيقاتي در اختيار پژوهشــگران قرار مي‌دهد.

زلزله 1999 ازمير تركيه؛ اولين زلزله مهم ثبت شده در شبكه باند پهن مركز تحقيقات زمينلرزه شناسي

موقعیت مکانی پایگاه های لرزه نگاری خراسان

شبكه لرزه‌نگاري باند پهن مركز تحقيقات زمينلرزه‌شناسي دانشگاه فردوسي مشهد با نصب اولين دستگاه لرزه‌نگار Guralp CMG3T در پايگاه لرزه‌نگاري چهارچشمه در دامنه ارتفاعات جنوب غربي شهر مشهد در تاريخ 3 ارديبهشت 1379 افتتاح شد.

در تاريخ 24 دي ماه 1381 به دليل آنكه زمين محل احداث پايگاه چهارچشمه در محدوده شهري واقع شد و تصميم دست‌اندركاران مربوطه بر تخريب و تسطيح منطقه جهت احداث ساختمان تعلق گرفت، فعاليت اين پايگاه لرزه‌نگاري متوقف شد و پايگاه به محل جديد خود واقع در شهرك نجفي انتقال يافت.

دومين پايگاه لرزه‌نگاري در كاخك واقع در جنوب شهرستان گناباد در تاريخ يكم شهريور 1379 افتتاح شد. قابل ذكر است كه ساختمان پايگاه كاخك از سال 1350 (پس از زلزله دشت بياض) احداث شده بود و تا قبل از نصب دستگاههاي جديد از دستگاه پريود كوتاه MEQ800 براي ثبت داده‌هاي لرزه‌نگاري استفاده مي‌شد.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري كاخك

پس از پايگاه لرزه‌نگاري كاخك، پايگاه لرزه‌نگاري بيرجند در تاريخ 6 شهريور 1379 با حمايت همه جانبه دانشگاه بيرجند در محوطه پرديس اين دانشگاه توسط مركز تحقيقات زمينلرزه‌نگاري دانشگاه فردوسي مشهد تجهيز شد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت. تجهيزات اين پايگاه همانند پايگاه كاخك بود و تنها نحوه برقراري ارتباط با كامپيوتر اين پايگاه به صورت تلفيق خط تلفن و ارتباط راديويي (بي‌سيم) صورت مي‌پذيرفت. در تاريخ 1/12/1387 به دليل اختصاص زمينهاي اطراف پايگاه براي احداث منازل مسكوني فعاليت اين پايگاه نيز متوقف شد.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري بيرجند

پايگاه لرزه‌نگاري قوچان در تاريخ 3 فروردين 1380 به بهره‌برداري رسيد. اين پايگاه در 4 كيلومتري جنوب قوچان و در روستاي كهنه‌فرود واقع شده است.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري قوچان

در تاريخ 1 خرداد 1381 پس از هماهنگي‌هاي صورت پذيرفته با فرمانداري و سازمان آب و فاضلاب شهرستان بجنورد، اتاقك فلزي پايگاه لرزه‌نگاري بجنورد در محدوده يكي از مخازن آب اين شهرستان احداث شد. براي جلوگيري از افزايش بيش از حد حرارت در اتاقك فلزي پايگاه، بدنه اتاقك بطور كامل عايق‌بندي گرديد.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري بجنورد

پس از توقف فعاليت پايگاه لرزه‌نگاري چهارچشمه، تصميم بر آن شد كه تجهيزات لرزه‌نگاري به محل پايگاه قديمي نجفي، واقع در دامنه ارتفاعات بينالود در 4 كيلومتري ساختمان مركز تحقيقات زمينلرزه‌شناسي منتقل گردد. قبل از نصب دستگاههاي جديد در اين پايگاه از يك دستگاه لرزه‌نگار L4C و سيستم MEQ800 براي ثبت داده‌ها استفاده مي‌شد (والبته هنوز هم اين سيستم مشغول به كار در اين پايگاه مي‌باشد). در تاريخ 14 اسفند 1381، پس از تأمين برق مورد نياز و برقراري ارتباط تلفني از طريق ارتباط راديويي، دستگاههاي لرزه‌نگاري جديد به اين پايگاه منتقل شد و پايگاه مورد بهره‌برداري قرار گرفت.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري نجفي

پايگاه لرزه‌نگاري سبزوار در تاريخ 25 بهمن 1382 با حمايت دانشگاه تربيت معلم سبزوار و در محوطه اين دانشگاه احداث شد و مورد بهره‌برداري قرار گرفت.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري سبزوار

پايگاه لرزه‌نگاري فردوس نيز در تاريخ بهمن 1385 با حمايت مسكن و شهرسازي خراسان و فرمانداري شهرستان فردوس در محوطه آبگرم معدني اين شهرستان احداث شد.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري فردوس

در تاريخ 20 اسفند 1386 احداث پايگاه لرزه‌نگاري مشهد در محدوده ساختمان مركز تحقيقات زمينلرزه‌شناسي دانشگاه فردوسي مشهد پايان پذيرفت و از آن تاريخ، اين بنا به عنوان پايگاه لرزه‌نگاري و محل تست تجهيزات قبل از استقرار در ساير پايگاههاي ديگر مورد بهره برداري قرار گرفت.


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري مشهد


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري صالح آباد


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري سرخس


تصوير پايگاه لرزه‌نگاري خواف

بر اساس مطالعات آماری بر روی زمينلرزه‌هاي تاریخی و همچنین ثبت شده توسط شبكه باند پهن مركز تحقيقات زمينلرزه‌شناسي دانشگاه فردوسي مشهد (2012 – 1900 )، بطور متوسط هر 10 سال میتوان انتظار وقوع یک زلزله بزرگتر از 6 و هر 19 سال یک زلزله بزرکتر از 7 را در ناحیه خراسان داشت.